Protein ihtiyacı tahmin edilenden çok daha yüksek olabilir: yeni rehber ne diyor

Beslenme bilimcilerinden oluşan uluslararası bir panel, dünya çapındaki resmi günlük protein önerilerinin çoğu yetişkin için artık yetersiz olduğunu savunan kapsamlı bir derleme yayımladı. Science Daily'nin haberine göre çalışma, Amerikan Klinik Beslenme Dergisi'nde geçen hafta yayımlandı ve son 30 yıllık metabolik araştırmaları sentezliyor.

Mevcut tavsiye —kilogram başına günde 0,8 gram— Dünya Sağlık Örgütü, ABD Tıp Akademisi ve birçok ulusal kurumun benimsediği bir alt sınır. Ancak panel, bu sayının pozitif azot dengesini koruyacak minimum miktarı temsil ettiğini ve modern yaşam tarzıyla uyumlu optimum seviyeyi temsil etmediğini söylüyor.

Derlemeyi yöneten McMaster Üniversitesi'nden Dr. Stuart Phillips, Science Daily'ye «Mevcut tavsiye, ciddi protein eksikliğini önlemek için tasarlandı; bunu sağlıklı yaşlanmayı destekleyen miktarla karıştırmamalıyız» dedi.

Yeni öneri, çoğu yetişkin için kilogram başına 1,2 ila 1,6 gram protein arasında. 70 kiloluk bir yetişkin için bu, günde 84 ila 112 gram anlamına geliyor. Karşılaştırma olarak, eski 0,8 gram önerisi 70 kiloluk biri için günde sadece 56 gram protein gerektiriyor.

Panel, ihtiyacın aktivite düzeyi, yaş ve özel sağlık durumlarına göre değişmesi gerektiğini vurguluyor. 65 yaş üstü yetişkinler için sarkopeniye karşı 1,4-1,6 gram önerilirken, düzenli güç antrenmanı yapanlar için 1,6-1,8 grama kadar çıkılabilir.

Protein kaynağı tartışması da derlemede yer alıyor. Phillips'in ekibi, hayvansal proteinin (yumurta, balık, süt ürünleri, et) tam amino asit profili nedeniyle daha verimli olduğunu, ancak baklagil, soya, tofu ve mercimek karışımlarıyla bitkisel beslenenlerin de hedefe ulaşabileceğini belirtiyor.

İngiltere Ulusal Sağlık Servisi (NHS) ve Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA), şu anda 0,83 gram/kg öneriyor; bu sayı Amerikan rehberlerine yakın. Panelin yeni tavsiyesi kabul edilirse, kamu kampanyaları ve hastane diyetleri yeniden tasarlanabilir.

Onkologlar ve geriatristler, hastanede yatan yaşlı hastaların protein ihtiyacının daha da yüksek olduğunu söylüyor. American Society for Parenteral and Enteral Nutrition'ın 2025 rehberi, kritik hastalarda 1,5 ila 2,0 gram/kg öneriyor; bu rakam mevcut 0,8 gramın iki katından fazla.

Proteinin böbrek üzerindeki yükü konusunda eleştiriler oldu. Ancak Harvard T.H. Chan Halk Sağlığı Okulu'nun 2024'te yayımlanan büyük bir kohort çalışması, sağlıklı böbrekleri olan kişilerde yüksek proteinle böbrek hastalığı arasında ilişki bulamadı. Mevcut böbrek hastalığı olanlar için ise tavsiye değişmedi: hekim danışmanlığında bireysel ayarlama gerekiyor.

Pratik mesaj: Türkiye Diyetisyenler Derneği'nin 2025 verilerine göre Türk yetişkinlerin ortalama günlük protein alımı kilogram başına yaklaşık 0,9 gram. Bu sayı yeni hedeflerin altında kalıyor. Diyetisyenler, üç ana öğüne 25-30 gram protein eklemenin —kahvaltıda yumurta veya yoğurt, öğle ve akşam yemeklerinde bir avuç bakliyat veya bir porsiyon balık/tavuk— hedefe en kolay yol olduğunu söylüyor.