HPV aşısı: genç kadınlarda rahim ağzı kanseri ölüm riski neden 'sıfıra yakın'

İngiltere'de Sağlık Güvenliği Ajansı (UKHSA) ve King's College London tarafından yürütülen yeni bir çalışma, insan papilloma virüsü (HPV) aşısının rahim ağzı kanseri üzerindeki etkisinin tahmin edilenden çok daha güçlü olduğunu gösteriyor. BBC'ye konuşan araştırmacılar, 12-13 yaşında aşılanan kadınların önümüzdeki on yıllarda hastalıktan ölüm riskinin «sıfıra yakın» olduğunu söyledi.

Çalışma, 2008'den bu yana ulusal HPV aşı programına dahil edilen kuşakların kanser tarama verilerini izledi. Aşılanan kadınlarda invaziv rahim ağzı kanseri vakaları, aşı öncesi kuşaklara kıyasla yüzde 90'ın üzerinde azaldı. Erken yaşta aşılananlarda sonuçlar daha da çarpıcı.

HPV, dünya genelinde rahim ağzı kanseri vakalarının neredeyse tamamından sorumlu cinsel yolla bulaşan bir virüs. Aşı, virüsün en tehlikeli iki türü olan HPV-16 ve HPV-18'i hedef alıyor; bu iki tür birlikte hastalık yükünün yaklaşık yüzde 70'ini oluşturuyor.

Çalışmaya başkanlık eden Profesör Peter Sasieni, BBC'ye «Bugün aşı olan bir genç kız için rahim ağzı kanseri artık endişelenmesi gereken bir hastalık değil» dedi. Bu açıklama, aşı kampanyalarının başladığı 2000'lerin sonundan bu yana toplanan en büyük gerçek dünya verisine dayanıyor.

NHS, İngiltere'de 12-13 yaş arası tüm kız ve erkek çocuklara HPV aşısını ücretsiz sunuyor. Erkeklerin aşılanması, hem boğaz ve anal kanser risklerini düşürmek hem de kadınlara dolaylı koruma sağlamak için programa 2019'da eklendi. Aşılama oranı pandemi sırasında düştü ama son iki yılda toparlandı.

Dünya Sağlık Örgütü, rahim ağzı kanserini 21. yüzyılda küresel olarak ortadan kaldırılabilecek ilk kanser olarak tanımlıyor. WHO'nun 2030 hedefi: her ülkede 15 yaş altı kız çocuklarının yüzde 90'ının aşılanmış olması ve düzenli taramanın yaygınlaştırılması.

Düşük ve orta gelirli ülkelerde aşıya erişim hâlâ büyük bir sorun. Gavi'nin (Aşı İttifakı) verilerine göre 2025'te 86 ülke HPV aşısını rutin programlarına dahil etti; ancak Sahra altı Afrika'da kapsama hâlâ yüzde 40'ın altında. Bu bölgede rahim ağzı kanseri, kadınlarda kansere bağlı ölümlerin önde gelen nedeni.

İngiltere modelinin başarısı, hem okula entegre yüksek katılımlı bir kampanyaya hem de NHS'in ücretsiz tarama programının sürdürülmesine dayanıyor. UKHSA, Avustralya ve İskandinav ülkelerinin de benzer trendleri yakaladığını belirtiyor.

Doktorlar, aşının uzun süreli etkisi hakkında ne kadar iyimser olsalar da aşılanmış kadınların yine de düzenli olarak tarama testi yaptırması gerektiğini vurguluyor. Aşı, hastalığa neden olan tüm HPV türlerini kapsamıyor ve cinsel yolla bulaşan başka enfeksiyonlara karşı koruma sağlamıyor.

Veriler, halk sağlığı tarihinin en başarılı aşı kampanyalarından birinin Türkiye dahil pek çok ülke için bir model oluşturabileceğini gösteriyor. Türkiye'de HPV aşısı şu anda Sağlık Bakanlığı'nın rutin çocukluk takviminde yer almıyor; özel sektörden temin edilen doz başına maliyet 4 bin TL'nin üzerinde. Tabipler Birliği uzun süredir aşının ulusal programa alınmasını talep ediyor.