Bakır temelli yeni bir ilaç Alzheimer'ın toksik proteinlerini temizledi

Çin Bilimler Akademisi araştırmacılarının geliştirdiği bakır iyonu temelli yeni bir bileşik, Alzheimer hastalığının iki ana imzası olan amiloid beta plak ve hiperfosforile tau proteinlerini fare beyinlerinde büyük ölçüde temizledi ve bellek performansını sağlıklı kontrol grubuna yakın bir seviyeye geri çekti. Bulgular Journal of the American Chemical Society'de yayımlandı.

Prof. Wang Xin liderliğindeki ekip, beyin-kan bariyerini geçebilen bir bakır-peptid taşıyıcı tasarladı. Bakır iyonu, amiloid beta lifleri arasındaki bağları yıkmaya yardımcı oluyor; aynı bileşik tau proteinlerinin anormal fosforilasyonunu da azaltıyor. Sekiz hafta uygulanan tedavinin ardından farelerde Morris su labirenti gibi standart bellek testlerinde performans kontrol grubunun yüzde 92'sine yükseldi.

Araştırma ekibi, klasik bakır şelatlama yaklaşımının tersine, bakır iyonunu beyinden tamamen uzaklaştırmayı değil dengelemeyi hedeflediklerini söylüyor. Beyinde fazla bakır toksik olabiliyor ancak iz miktarda bakır sinapslarda normal işleyiş için gerekli. Yeni peptit taşıyıcı bakır dengesini koruyarak işliyor.

Alzheimer hastalığı dünya genelinde yaklaşık 55 milyon kişiyi etkileyen demansın en yaygın nedeni olarak biliniyor. ABD Gıda ve İlaç İdaresi (FDA) 2023'te lecanemab, 2024'te ise donanemab antikor tedavilerini onaylamış olsa da bu ilaçların hem etkinliği hem güvenliği üzerinde tartışma devam ediyor. Yeni çalışma farklı bir kimyasal mekanizmaya işaret ediyor.

Önceki bakır ilişkili Alzheimer çalışmaları daha çok bakırın hastalığa katkısına odaklanmıştı. Yeni araştırma ise bakırın doğru molekül bağlamında bir terapötik araç olarak da kullanılabileceğini öne sürüyor. Wang ekibinin uyguladığı bileşiğin tasarımı, beyinde bakırı serbest bırakmadan amiloid agregalarına yönlendirmek üzerine kurulu.

Çalışmaya dahil edilmeyen Berkeley'den nörolog Dr Bruce Miller, sonuçların "ümit verici ama henüz fareler düzeyinde" olduğunu söyledi. Miller, fare ile insan beyni arasındaki farkların önemli olduğunu, klinik geliştirme için en az iki yıl daha güvenlik testleri ve doz çalışmaları gerekeceğini vurguladı. Daha önceki pek çok antikor dışı yaklaşımın insan denemelerinde başarısız olduğunu hatırlattı.

Wang ekibi, bileşiğin yan etki profilinin de incelendiğini söyledi. Sekiz haftalık tedavi sonunda karaciğer ve böbrek toksisitesi belirtilerinin görülmediği, bakır birikimi açısından kabul edilebilir sınırlar içinde kalındığı bildirildi. Yine de bakır birikiminin uzun vadeli etkilerinin daha kapsamlı testler gerektireceği belirtildi.

Alzheimer için kullanılan mevcut antikor ilaçlarının zorlukları arasında damar yolundan uygulanma, yüksek maliyet ve beyin ödemi gibi yan etkiler sayılabilir. Bir bakır iyon bileşiğinin avantajı, daha küçük moleküler boyut ve potansiyel olarak oral kullanım. Wang ekibi gelecek aşamalarda ağızdan alınabilen bir formülasyon üzerinde çalıştığını duyurdu.

Alzheimer Society'den Dr Susan Mitchell, çalışmayı "Alzheimer alanı için çeşitlilik kazandıran bir alternatif" olarak tanımladı. Mitchell, son on yılda alanın amiloid antikorlarına odaklandığını, ancak gerçek ilerleme için birden fazla mekanizmanın paralel araştırılması gerektiğini söyledi. Mitchell ayrıca tau patolojisini hedef alan farklı yaklaşımlara duyulan ihtiyaca dikkat çekti.

Çalışmanın sonraki adımı, küçük primat modellerinde test ve ardından erken faz insan denemeleri. Wang ekibi bir Çin biyoteknoloji şirketiyle lisans anlaşması yaptıklarını ve Faz 1 başvurusunun 2027 başına yetiştirilebileceğini söylüyor. ABD ve AB için paralel başvurular değerlendirme aşamasında.